چگونه جامعهشناسی، نوآوری را بررسی میکند؟
گزارش حاضر که در امتداد پروژه «مدل تکامل نوآوری گروه گلرنگ» تدوین شده است، تلاش دارد روایت دیگری از مسیر حرکت از ایده تا خلق ارزش را به سازمانها ارائه دهد. برخلاف باور عمومی، کاربرد جامعهشناسی در سطح بنگاههای اقتصادی به منابع انسانی، روابط عمومی، مسئولیت اجتماعی شرکتی و یا تحقیقات بازار و تجربه کاربری (UX) محدود نمیشود و ظرفیتهای بسیاری برای پاسخ به مسئله «نوآوری» دارد.
جامعهشناسی نوآوری در کلانترین سطح، تمرکز و دغدغه اصلیاش معطوف به موارد زیر است: 1) فرآیندهای اجتماعی که از طریق آنها دانش و ایدههای خلاقانه تولید، تفسیر و منتقل شده و به شیوههایی نوین و خلاقانه به کار بسته میشوند و در نهایت، انتشار یافته و توسط کاربران نهایی پذیرفته میشوند؛ ۲) تأثیرات فرهنگی و ساختاری که به این فرآیندها شکل میدهند و پیامدهای اجتماعی آنها، اعم از پیامدهای برنامهریزیشده یا قصدنشده؛ و ۳) پرسش بنیادینی که این دیدگاه به آن میپردازد، معطوف به عوامل اجتماعی است که زیربنای یک «سیستم» نوآوری را تشکیل میدهند و آن را قادر میسازند تا در طول زمان دوام آورده و تکامل یابد.
بنابراین این مقاله، با هدف همزبانی و فراهمسازی چارچوب مفهومی لازم، مباحث زیر را به طور مقدماتی طرح بحث میکند:
نوآوری چگونه به مفهومی محوری در جهان مدرن بدل شد؟ مرور سیر تاریخی مفهوم نوآوری و چرخش هنجاری آن از پدیدهای مذموم و انحرافی در جوامع پیشین، تا بدل شدن به موتور محرک اقتصاد و جایگاه آن در سیاستگذاریهای جامعه داناییمحور.
ریشههای فکری و نظری جامعهشناسی نوآوری کداماند؟ بررسی پیوند و ریشههای این مفهوم در چهار سنت فکری کلیدی شامل جامعهشناسی معرفت، جامعهشناسی علم، مطالعات علم و فناوری، و مطالعات نوآوری.
نقش جامعهشناسی نوآوری در تحلیل گذارهای اجتماعی فنی چیست؟ تبیین کارکردهای سهگانه تحلیلی، انتقادی و مشارکتی جامعهشناسی نوآوری در فرآیندهای عمیق تغییر در نهادها، فناوریها و سبک زندگی.
چگونه جامعهشناسی نوآوری میتواند خود را بازتعریف کند؟ معرفی رویکرد جامعهشناسی مردممدار ارگانیک و لزوم ایفای نقش کنشگرانه و میانجی جامعهشناس میان تصمیمگیریهای کلان و واقعیتهای تجربه زیسته در بنگاههای اقتصادی.
تفاوت رویکرد جامعهشناختی با رویکردهای مدیریتی – سیاستگذارانه در چیست؟ تحلیل نوآوری به عنوان کنشی آمیخته با زمینهها، شبکهها و روابط متنوع، و بازتعریف نقش «کارآفرین سازمانی» به عنوان عاملی برای ایجاد گسست نوآورانه در بستر نظم موجود.